Türkiye’deki leblebi üretiminin yaklaşık % 80’i ilimizde gerçekleşmektedir. İlimizdeki leblebi imalatçısı üyelerimizle, nohut yetiştiricisi çiftçilerimizle bir araya gelerek sektördeki sorunları tespit ettik. Hazırladığımız rapor neticesinde yerli nohutların kalitesinin ve veriminin son yıllarda düştüğü, leblebi sektörünün hammadde için yurtdışına yöneldiğini tespit ettik.
Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu (TENMAK), Eskişehir Geçit Kuşağı Araştırma Enstitüsü ve Denizli Tarım ve Orman İl Müdürlüğü ile 2016 yılında başlayan 160.000 TL bütçeye sahip, toplamda 8 yıl sürecek “Nükleer Teknikler Kullanılarak Leblebilik Nohut Islahı” projemizi hayata geçirdik. Projede sona yaklaşıyoruz, 2021 yılında sarı leblebiye uygun 1(bir) nohut çeşit adayını tescile verdik. 2022 yılında beyaz leblebiye uygun 1(bir) çeşit adayını da tescile verdik. Leblebi sektörünün ihtiyacı olan hastalıklara karşı dayanıklı, işlem görmeye uygun, kabuğu çabuk soyulabilen nohut tohumları ıslah edeceğiz.
Denizli ve Uşak illerinin iklimin koşullarına adaptasyonu yüksek, makinalı hasada uygun, antraknoza ile diğer hastalıklara toleranslı, yüksek verimli, leblebi sanayinin ihtiyacı olan, iri taneli, kabuğu kolay soyulabilen, işlem görmeye dayanıklı, leblebilik nohut çeşitlerinin geliştirilmesi amacıyla başlayan çalışmada materyal olarak Uşak Kırmızı, Yeşilova, Tavas Nohut Popülasyonları ile Sarı 98 nohut çeşidi kullanılmıştır.
2017 yılında deneme çalışmaları Uşak-Ulubey ve Burdur-Yeşilova'da başlamıştır. Bu sene M1 generasyonuna ait tohumların ekim ve hasadı yappıldı.
2018 yılında M2 popülasyonları Burdur İlinin Yeşilova ve Uşak İli Ulubey İlçeleri çiftçi koşullarında kurulan denemelerde toplam 544 adet tek bitki seçilmiştir.
2019 yılında M3 popülasyonları ile Burdur İlinin Yeşilova ve Uşak İli Ulubey İlçeleri çiftçi koşullarında kurulan denemelerde toplam 819 adet tek bitki seçilmiştir.
2020 yılında M4 popülasyonları ile Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü deneme arazisinde kurulan denemelerde toplam 252 adet tek bitki seçilmiştir. 2019 yılında seçilen tek bitkiler ile 2020 yılında 2 adet gözlem bahçesi oluşturulmuştur.
2021 yılında denmeler Denizli Tavas İlçesi, Burdur Yeşilova ilçesi ve Eskişehir lokasyonlarında yapılmıştır. Gözlem bahçesinden seçilen 62 hat ve 2 standart (Azkan ve Sarı-98) ile Burdur İli Yeşilova İlçesi çiftçi arazisinde kurulan verim denemesinden 23 hat seçilmiştir. Ayrıca Verim Denemesi 1’ de yer alan 27 numaralı hat Borsa-20 ismi ile tescil denemelerine alınması için Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi Müdürlüğü’ ne gönderilmiştir.
2022 yılında deneme çalışmaları Denizli Tavas İlçesi, Burdur Yeşilova ilçesi ve Eskişehir lokasyonlarında yapılmıştır. Tescile verilen çeşit adayının (Borsa 20) gözlemleri yapıldı. Ayrıca beyaz leblebiye uygun yeni bir çeşit adayının tescil denemelerine alınması için Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi Müdürlüğü’ ne gönderdik.
2023 yılında ise aynı şekilde deneme çalışmalarını Denizli Tavas İlçesi, Burdur Yeşilova ilçesi ve Eskişehir lokasyonlarında yaptık. Borsa 20 çeşit adayımız tescil çalışmalarında başarıya ulaşarak çiftçiyle buluşma noktasına geldi. Diğer verdiğimiz çeşit adayı ise diğer senelerde de ekilerek gözlemleri devam edecektir.
2024 yılında deneme çalışmaları Denizli Tavas İlçesi ve Burdur Yeşilova ilçesi lokasyonlarında yapıldı. Çalışmalar neticesinde tescile verilecek 3 çeşit aday (Borsa-20, Tavas 150 GY, Yeşilova 250 GY) belirlendi.
